W cz. II „Korabia zaproponowaliśmy strukturę merytoryczną definiującą skok jakościowy między poziomem magisterskim i licencjackim w kształceniu ekonomicznym
i opisaliśmy strukturę przedmiotową dla studiów licencjackich w SGH, wskazując przedmioty wspólne (grupa A1) dla całej SGH, i potem wspólne przedmioty ”z mórz” dziedziny nauk ekonomicznych (Blok B1 i B2). Studia poziomu II, magisterskie, zamarkowaliśmy tylko i dlatego teraz o tym szczegółowiej, aby dopełnić obraz struktury kształcenia i wspólne akweny dla całej Uczelni, i morza dla wyodrębnionych szkół i kierunków na poziomie magisterskim, z czego objawią się nam i niedostatki obecnej struktury przedmiotowej kształcenia na tym poziomie w SGH.

 

  • Przedmiotowa struktura kształcenia. Studia II stopnia

Podobnie jak dla studiów I stopnia, na studiach magisterskich II stopnia wyróżniamy Bloki A, B, C, D. Blok A2 to przedmioty ogólnokształcące, o których chcielibyśmy, aby stanowiły właśnie wspólny akwen żeglowania po oceanie wiedzy wszystkich szkół wydziałów – a więc tworzyły coś na kształt wspólnej przestrzeni wiedzy i – powiedzmy – wyobraźni, jako płaszczyzny porozumienia i rozumienia się studentów, którzy, oprócz wszystkiego, mogą przychodzić na studia magisterskie do SGH posiadając zupełnie różny „background” studiów wyższych pierwszego stopnia. Po pierwsze, ma to być wykład kształtujący ogólne i wspólne pojęcie o sensie i aktualnym stanie kondycji cywilizacji ludzkiej. W pierwszym przybliżeniu widzimy w tej roli odpowiednio dopracowany łączny wykład i zajęcia z socjologii ekonomicznej i filozofii religii. (Przejrzenie ofert dydaktycznych w zakresie socjologii ekonomicznej w Polsce nie budzi optymizmu, z pewnym wyjątkiem dla jej programu realizowanego w SGH, ale w sposób oczywisty wymagającego rozbudowy i dopracowania).
Po drugie – a co dla SGH najważniejsze, to wspólne ogólne pojęcie o sensie teorii ekonomii jako rdzeniu, na którym wspiera się ciekawa część objaśniania działalności ludzkiej w ogóle, a gmach kształcenia w SGH w szczególności. Wykład podany tak, aby był jasny dla tych, którzy wybierają kierunki nieekonomiczne na studiach magisterskich i  nie będą mieli więcej do czynienia z ekonomią, ale będą mieli do czynienia przez całe życie z ekonomistam­­­i. Rzecz jasna chodzi tu o popularnie podany kompleksowy wykład z ekonomicznej teorii zachowań ludzkich, dla którego podręcznik zostanie dopiero napisany (punktem odniesienia będzieksiążka Garego S. Beckera o tym tytule przetłumaczona na język polski 20 lat temu, ale raczej nie nadająca się do podania jako podręcznik wszystkim tym studentom, którzy nie kończyli studiów ekonomicznych I stopnia w dziedzinie nauk ekonomicznych). Podanie wszystkim studentom SGH, niezależnie od szkół-wydziałów i kierunków studiów, wykładu z ekonomicznej teorii zachowań ludzkich uzasadnia się tym samym, czym Bank Szwecji uzasadniał przyznanie Garemu Beckerowi „Nobla” w roku 1992, a naszemu, w niecałe trzy lata później, doktorowi honoris causa – mianowicie rozciągnięciem analizy ekonomicznej i podejścia ekonomicznego jako metody objaśniania na szeroką gamę zjawisk i aktywności ludzkiej – od polityki i prawa, zagadnień małżeństwa, rozrodczości i rodzin, konsumpcji i użyteczności, do zachowań irracjonalnych i interakcji społecznych i psychicznych, jak egoizm i altruizm. Becker, wbrew temu co piszą o nim znający go tylko z opowiadań innych, którzy nigdy nie splamili się wzięciem do ręki jego oryginalnych prac („Bruner widzę cię – wyłaź ty draniu), nigdzie i nigdy nie utrzymywał, że podejście ekonomiczne „wyjaśnia wszystko”, ale słusznie utrzymywał i utrzymuje, że podejście ekonomiczne jest przydatne jako jedna z dróg rozumowania przy objaśnianiu „wszystkiego”, na równi – podkreślmy „na równi”, a nie ponad, z podejściem i rozumowaniem stosowanym w psychologii, socjologii, antropologii, naukach politycznych, prawie, czy nawet genetyce. Wykład taki oczywiście daje też jakieś podwaliny dla poszczególnych teorii ekonomicznych, od teorii konsumenta i teorii wzrostu do ekonomii behawioralnej, ostatnimi czasy lansowanej jako konkurentka dla szkoły myślenia neoklasycznego przez nie tyle nie znających jej intelektualnej zasobności, co niezbyt dobrze rozumiejących istotę przesłania ekonomii neoklasycznej.
Fakt, że ekonomiczna teoria zachowań ludzkich nie jest jednym z podstawowych wykładów dla wszystkich studentów studiów magisterskich w SGH da się łatwo wytłumaczyć, ALE NIE DA SIĘ NICZYM USPRAWIEDLIWIĆ.
Powtórzmy – wykład z ekonomicznej teorii zachowań ludzkich powinien być OD ZAWSZE, a przynajmniej od roku 1995/96 w programie studiów magisterskich wszystkich kierunków, bo wiosną 1995 roku Becker został naszym doktorem h.c. Taki wykład musi poprowadzić ekonomista z krwi i kości, rozumiejący zastosowania matematyki w ekonomii (np. prof. Ewa Freyberg), ale matematyków trzymający na odległość pięści, by nie popsuli piękna, sensu i głębi przedmiotu.
Po trzecie, w bloku A2 mógłby się znaleźć wykład o granicach obecnej wiedzy ludzkiej – od genetyki i biochemii, do fizyki korpuskularnej i kosmogonii. No tak – aby magister SGH miał pojęcie po jakim świecie materialnym się porusza. Taką rolę mógłby równie dobrze pełnić odpowiednio dopracowany opisowy wykład z teorii rozwoju.
Przedmiotowi socjologia i filozofia religii dajemy 45 godzin, przedmiotowi ekonomiczna teoria zachowań ludzkich dajemy 30 godzin, a wykładowi „Granice poznania” (albo teoria rozwoju) 15 godzin. Razem Blok A2, obowiązkowy dla wszystkich studentów wszystkich szkół, liczyć będzie 90 godzin.
Dopiero na taki dwu lub trzy-wykładowy blok A2 nakładamy przedmioty Bloku B3-E, właściwe wszystkim kierunkom należącym do dziedziny nauk ekonomicznych (i tu pozostawiamy, rzecz jasna, historię myśli ekonomicznej) oraz Blok B3-N – dla kierunków nienależących do dziedziny nauk ekonomicznych, gdzie zapewne więcej miejsca znalazłoby się np. dla psychologii.
Obecna oferta SGH wymaga udoskonaleń (ale o tym później); z jej lektury wynika np. że w przeciągu lat z programu kształcenia zniknęła teoria kapitału ludzkiego. Celem tego wykładu było zaznajomienie studentów z teorią i kategorią ekonomiczną znajdującą rozległe zastosowania w objaśnianiu szerokiej gamy zjawisk zarówno ściśle ekonomicznych, jak i zwyczajowo traktowanych jako domena socjologii tudzież psychologii – począwszy od teorii wzrostu gospodarczego, postępu technicznego, teorii konsumenta, "produkcji użyteczności’ i teorii płacy, do efektywności ekonomicznej sektora publicznego, do zagadnień dyskryminacji, prawa i polityki, wreszcie doboru partnera życiowego, teorii małżeństwa i rozrodczości, teorii ubezpieczeń i systemów emerytalnych. Przedmiot ten jest intelektualnym łącznikiem wielu specjalności z kierunku ekonomia (np. ekonomia teoretyczna, analizy makro i mikroekonomiczne, ekonomiczna analiza prawa), kierunku finanse i rachunkowość (np. finanse publiczne i samorządowe); specjalności gospodarka publiczna, z jej odgałęzieniami jak np. ekonomia zdrowia; kierunku gospodarka przestrzenna; specjalności społeczeństwo i polityka współczesnej Europy na kierunku europeistyka; specjalności demografia i rozwój na kierunku MIESI; specjalności innovation and competitiveness in the world economy na MSG. Przedmiot ten powinien w istocie stanowić też prerekwizyt dla takich, jak choćby ekonomia emerytalna na kierunku ekonomia, finanse sektora publicznego na kierunku polityka społeczna, zarządzanie wartością firmy oraz zarządzanie zasobami ludzkimi na kierunku zarządzanie i odpowiednio – polityka społeczna.
Zbierzmy powyższy zarys koncepcji kształcenia na poziomie magisterskim w Uniwersytecie Ekonomicznym – trój-szkolnej SGH w tabelkę, podobnie jak to uczyniliśmy w przypadku studiów pierwszego stopnia.

STUDIA DRUGIEGO STOPNIA

BLOK A2: przedmioty ogólnokształcące stopnia II: socjologia z filozofią religii – 45 godzin; ekonomiczna teoria zachowań ludzkich – 30 godzin; u granic poznania/ teoria rozwoju – 15 godzin obowiązkowe dla wszystkich kierunków i Szkół.   razem blok A2 – 90 h
BLOK B3-E: przedmioty bazowe ekonomiczne stopnia zaawansowanego dla kierunków dziedziny nauk ekonomicznych: historia myśli ekonomicznej – 30 godzin, mikroekonomia oraz makroekonomia zaawansowana po 60 godzin; polityka gospodarcza – 30 godzin; teoria kapitału ludzkiego – 30 godzin; metody ilościowe II (rachunek prawdopodobieństwa i procesy stochastyczne, dynamiczna optymalizacja) – 90 godzin; metody empiryczne II (ekonometria II z mikro-ekonometrią, metody statystyczne – 60 godzin); obowiązkowe dla wszystkich kierunków dziedziny nauk ekonomicznych poza rachunkowością, zarządzaniem, turystyką i rekreacją i ekonomiczna analizą prawa. (Uznajemy, że czterem wymienionym kierunkom o wyraźnym praktycznym nachyleniu – a może i piątemu, bankowości – wystarczy wiedza bazowa z przedmiotów ekonomicznych poziomu średniego).  razem blok B3 –E – 360 h
BLOK B3-N – przedmioty bazowe stopnia zaawansowanego dla kierunków dziedziny nauk społecznych i humanistycznych.
Do opracowania wspólny zakres godzinowy i program przedmiotowy.
BLOK A2 i B3-E     razem 450 h
BLOKI C: przedmioty kierunkowe – obowiązkowe dla studentów danego kierunku razem 210 h
Bloki D: przedmioty specjalizacyjne dla studentów danej specjalności   razem 180 h
Blok D1: przedmioty specjalizacyjne obowiązkowe dla studentów danej specjalności (razem 90 h)
Blok D2: przedmioty specjalizacyjne swobodnego wyboru dla studentów danej specjalności (razem 90 h)
Seminarium magisterskie  60 h
Język obcy* – (trzy semestry)  90 h
* zalecana realizacja w ramach dodatkowych godzin zajęć bloku D2 prowadzonych w języku obcym (na ogół angielskim). Z założenia przyjmujemy na studia wyższe II stopnia osoby znające przynajmniej jeden z głównych języków europejskich (angielski, francuski, niemiecki).

RAZEM studia wyższe II stopnia   990 godzin

Zilustrujmy strukturę kształcenia wyższego na poziomie II w Uniwersytecie Ekonomicznym – trój-szkolnej SGH konkretnym przykładem specjalności Inwestycje i zarządzanie finansowe na kierunku ekonomia, która może być realizowana zarówno w Graduate School of Busineess – Wydziale Biznesu, jak i w Graduale School of Economics – Wydziale Ekonomii.
Różnica między sposobem realizacji tej specjalności w każdej z dwóch szkół – Wydziale Biznesu albo wydziale Ekonomii wystąpi na poziomie przedmiotów bloku C i D. Tutaj podajemy strukturę przedmiotową w wersji „GSB”, a więc takiej, której realizację może podjąć kolegium Zarządzania i Finansów już od października 2012, jeśli tylko taką chęć wyrazi Rada Naukowa tego Kolegium.

Program studiów magisterskich w Uniwersytecie Ekonomicznym – SGH – Graduate School of Business – Wydziale Biznesu na kierunku EKONOMIA; przykład specjalności: Inwestycje i zarządzanie finansowe

tabelka1 W przypadku tej specjalności na Wydziale Ekonomii można przyjąć większy ładunek ogólnych przedmiotów teoretyczno-metodologicznych w blokach C i D kosztem przedmiotów nawiązujących bezpośrednio do praktyki.
Poniżej syntetyczna tablica zbierająca w jedno strukturę kształcenia i strukturę organizacji dydaktyki w Uniwersytecie ekonomicznym – SGH, bo już teraz jest dla każdego oczywiste, że Uczelnia o tak szerokim profilu kształcenia i badań obejmującym de facto trzy dziedziny wiedzy – dziedzinę nauk humanistycznych, dziedzinę nauk społecznych i dziedzinę nauk ekonomicznych – MUSI nazywać się Uniwersytetem Ekonomicznym – z rozszerzeniem –Szkoła Główna Handlowa dla podkreślenia więzi z tradycją i wskazania, że nie ma przyszłości bez przeszłości, która jest teraźniejszością tyle, że trochę oddaloną w czasie. I ta będzie tak wglądała, jakie TERAZ podejmiemy decyzje.
Jak widać tablica jest sporządzona niezwykle inteligentnie i dlatego jest przejrzysta – kierunki kształcenia w SGH Trój-jedynej dzielą się na należące do dziedziny nauk ekonomicznych i nie należące do tej dziedziny. Widzimy, że idąc od lewa do prawa tablicy przechodzimy od kierunków leżących w dziedzinie nauk humanistycznych (prawo, administracja, stosunki międzynarodowe) do należących do dziedziny nauk społecznych (ekonomika i kultura krajów Orientu, europeistyka, ekonomiczna analiza prawa – choć, prawdę mówiąc temu ostatniemu przysługuje miano specjalności, a nie kierunku). Wreszcie docieramy do kierunków leżących w dziedzinie nauk ekonomicznych (bankowość, MSG, Finanse, Marketing i teoria konsumenta, Inwestycje i zarządzanie finansowe, Teoria ekonomii i MIESI). Na tę mapę kierunków, z których cześć dopiero zostanie wprowadzona przy poprawnej ewolucji SGH w Uniwersytet Ekonomiczny-SGH-trój-jedyną, nakładamy dachy” poszczególnych Szkół –Wydziałów, w których są uprawiane. Od lewej mamy „dach Graduate School of Public Policy and Law – Wydział polityki publicznej i prawa . Następnie mamy dach Graduate school of Business – Wydziału Biznesu, z kierunkami, z którymi obecnie mają kłopot władze rektorskie usiłujące bezskutecznie pogodzić przydział kierunków między pięć kolegiów, a przy tym – o zgrozo – uczynić jedno kolegium wiodącym dla każdego kierunku. W przypadku np. kierunku ekonomia, ma to być Kolegium Analiz Ekonomicznych, które w sposób oczywisty, nie ma żadnej przewagi intelektualnej nad Kolegium Zarządzania i Finansów, Kolegium Gospodarki Światowej czy Kolegium Społeczno-Ekonomicznym, które swój rozum mają i mogą ukształtować kształcenie na kierunku ekonomia zgodnie ze swoim profilem i kwalifikacjami kadry bez pytania o akceptację kolegów z KAE.

Próbę tego przytoczyliśmy wyżej przykładem specjalności Teoria Inwestycji i zarządzanie finansowe – WŁAŚNIE NA KIERUNKU EKONOMIA. Z naszej tablicy widać, że dopuszczamy nakładanie się „dachów” poszczególnych Szkół kryjących podobne kierunki – ale, jak już wspomnieliśmy, różnica zawiera się w sposobie uprawiania danego kierunku, co też wymaga oddzielnego omówienia. które nazywamy funkcjonalnym albo przedmiotowym.
Wreszcie po prawej stronie tablicy widzimy kolumny z zaznaczeniami semestrów studiów i ze wskazaniem bloków im przyporządkowanych przy poszanowaniu istniejących rozstrzygnięć cechujących się pewną inercją oraz kolumnę jednostek organizacji dydaktyki, gdzie wyróżniamy Dziekanat Studium Podstawowego – zajmujący się organizacją zajęć wspólnych Bloków A i B, oraz Dziekanat Studiów na Tytuł z trzema sekcjami – bo tyle mamy szkół-wydziałów. Szczegółowo bezkolizyjne przejście do nowego ładu organizacji dydaktyki bez mnożenia zbędnych bytów i bez likwidacji bytów istniejących i dobrze się sprawdzających, przy tym z zachowaniem zasady ekonomiczności i komasacji organizacyjnej przedstawimy w kolejny odcinku Korabia Trój-jedynego. Nasza propozycja ma ten walor, że uszczęśliwia wszystkich i nikogo nie krzywdzi. Spełnia więc zasadę optimum paretowskiego.

S.R. Domański