Strategia SGH: tezy do projektu społecznego reorganizacji dydaktyki w SGH

Prolog
1. Ważną cechą dyskusji nad zmianą organizacji dydaktyki jest nadmierne, a przy tym błędne,  wiązanie dostrzeganych mankamentów w poziomach kształcenia i jego treści z obecną strukturą organizacyjną SGH. 
2. Centralizacja decyzji o programach i poziomie kształcenia przyczyniła się do podniesienia podstawowego poziomu kształcenia na studiach licencjackich, zbliżając go w zasadzie do standardów realizowanych na I poziomie studiów „za granicą” – w tym w uczelniach będących razem z SGH w sieci CEMS. 
3. Przyczyna niskiego poziomu studiów magisterskich nie tkwi w nadmiernej centralizacji  decyzji programowych, tylko w generalnie niskim poziomie nauki ekonomii w Polsce i niskim poziomie znajomości teorii ekonomii przez pracowników naukowo-dydaktycznych. 
4. Mankamentem obecnej dyskusji nad reorganizacją SGH jest brak programowego celu strategicznego i definicji docelowego standardu kształcenia na wyróżnianych poziomach I (studia licencjackie), II (studia magisterskie) i III (studia doktoranckie) studiów wyższych w SGH.
5. Nad horyzontem wyobraźni władz SGH ciążą wyniki sondy przeprowadzonej przez  Katedrę Socjologii Ekonomicznej w efekcie czego wystąpiło podporządkowanie wyboru struktury docelowej nie rzeczowej, merytorycznej dogłębnej argumentacji tylko rzekomemu większościowemu układowi interesów w imię szukania nie optimum organizacyjnego, ale optimum koncyliacyjnego. Tymczasem, po pierwsze, nieznany jest klucz doboru  ankietowanych w sondzie, po drugie – taki sondaż, z samej swej istoty  nie jest w stanie uchwycić  dynamiki rozumienia interesów, która rozwija się w toku dyskusji i w efekcie której pojawia się nowe odczytywanie rzeczywistości przez uczestników debaty.

Tezy
I . O programie kształcenia – wady programu obecnego
1. Niedostateczną uwagę przywiązuje się do kwestii standardów kształcenia na poziomach I i II, tudzież siłą rzeczy na poziomie III studiów wyższych, a więc do identyfikacji skoku jakościowego między wyróżnionymi poziomami studiów ważnego – zwłaszcza w kontekście  poziomów lansowanych przez konkurencyjne otoczenie międzynarodowe. 
2. Program studiów magisterskich w SGH jest opracowany wadliwie, dotyczy to wszystkich kierunków studiów. Bliżej tu komentujemy mankamenty programu studiów magisterskich na kierunku ekonomia w SGH - tutaj zamiast problemowej - funkcjonalnej struktury wiedzy  wykładanej mamy zestaw poszatkowanych przedmiotów będących opowiadaniami o niektórych odgałęzieniach teorii ekonomicznej (ekonomia instytucjonalna, ekonomia behawioralna, ekonomia matematyczna, ekonomia polityczna).
3. Specjalności na kierunku ekonomia nie mają  charakteru  specjalności, tylko kalejdoskopu dość przypadkowo zestawionych i nie powiązanych przedmiotów. Łatwo jednak podać  przykłady specjalności „funkcjonalnych” na kierunku ekonomia, np. a) teoria konsumenta i prognozowanie rynku; b) teoria inwestycji i zarządzanie kapitałem.

II.  O programie kształcenia -  docelowy poziom studiów
1. Jest pilna potrzeba wejścia na nową ,,orbitę” programową, aby  nie dopuścić do dalszego pogłębienia się luki edukacyjnej dzielącej nas od krajów wiodących. Ekonomiczne studia magisterskie w Polsce, jak dotychczas, spełniają naprawdę jedynie standardy studiów pierwszego stopnia (BA) realizowane w uniwersytetach o renomie międzynarodowej. Co więcej, można wskazać przykłady, gdzie nie tylko na studiach magisterskich, ale nawet i doktorskich za wystarczające uznawane są podręczniki poziomu średniego, a w skrajnych przypadkach nawet podstawowego.
2. Bezpośrednia konfrontacja kwalifikacji absolwentów uczelni z otoczeniem w dobie globalizacji gospodarki i integracji w ramach Unii Europejskiej, a także implikacje bolońskiego programu "dostrajania" kształcenia na poziomie wyższym nakazują przygotować i realizować programy studiów ekonomicznych i biznesowych w nawiązaniu zwłaszcza do czołowych amerykańskich uniwersytetów, które w istocie takie standardy dyktują. 
3. SGH dysponuje kadrą o doświadczeniu zdobytym  i/lub  stopniach naukowych zdobytych w takich uczelniach, jak Chicago University, Erasmus University Rotterdam, Cambridge University, MIT, North-Western University, Calgary University  itp. i zdolną  takie programy  opracować i realizować. Projekt społeczny przedstawi  przykładowe  programy.

III. Docelowy profil studiów
Dążąc do porównywalności i kompatybilności profilu studiów w SGH z uznanymi i ustabilizowanymi kierunkami studiów ekonomicznych w czołowych uczelniach  świata SGH będzie kształciła na makrokierunkach:

  1. Ekonomia - Economics (obecnie:  ekonomia, msg, miesi, eap, planowane finanse)

Odwołując się zarówno do przykładów z  cytowanych  uczelni, jak i naszych własnych, można wskazać w ramach makrokierunku ekonomia np. następujące specjalności „funkcjonalne”: finanse, międzynarodowe stosunki gospodarcze (international economics),   pieniądz i bankowość, teoria i funkcjonowanie rynku pracy, organizacja i regulacja rynków, teoria producenta i strategie rynkowe, analiza ekonomiczna, teoria kapitału i strategie gospodarcze, teoria inwestycji i zarządzanie finansowe, teoria zachowania konsumenta i prognozowanie rynku, wycena kapitału, ekonomiczna analiza prawa, itd.

  1. Systemy polityczne  i polityka społeczna – Political Systems and  Public Policy  (obecnie : stosunki międzynarodowe, europeistyka, gospodarka przestrzenna, administracja, polityka społeczna).   (Ten obszar w toku  dyskusji rozwinął się w dwa kierunki:  Politykę Publiczną i Prawo,  – zob. Gazeta SGH  nr 11(277)/2011)  

W tym makrokierunku mieściłyby się  takie  obecne i proponowane specjalności, jak: np.    teoria wyboru społecznego i systemy polityczne, stosunki międzynarodowe, europeistyka, teoria wyboru społecznego i finanse publiczne, teoria kapitału ludzkiego i ekonomika sektora publicznego (kultura, zdrowie , edukacja), teoria ubezpieczeń i systemy emerytalne.  

  1. Zarządzanie działalnością gospodarczą - Business Economics and Business Administration  (obecnie: finanse i rachunkowość, turystyka i rekreacja, zarządzanie, international business)

Dla tego makrokierunku możemy wyróżnić takie specjalności, jak: marketing, zarządzanie strategiczne, zarządzanie operacyjne, rachunkowość, zarządzanie finansami, operacje kapitałowe i zarządzanie wartością firmy, zarządzanie zasobami ludzkimi, systemy informatyczne zarządzania w gospodarce, zarządzanie finansami samorządowymi, zarządzanie funduszami, bezpieczeństwo w biznesie i gospodarce, zarządzanie przestrzenią, gospodarka miejska, zarządzanie zasobami mieszkaniowymi, zarządzanie w sektorach nie opartych na zysku,  itd.
Uwaga: oferta dydaktyczna opracowana obecnie w SGH – jest w całości do wykorzystania w przedstawionym schemacie – wymaga jednak przegrupowania, „konsolidacji” przedmiotów również w dłuższe roczne 120-godzinne cykle. Wymaga też      uzupełnień.
Wymagany może być import kapitału ludzkiego z uczelni będących w sieci CEMS w ramach  umów o wymianie kadry.

IV . Organizacja dydaktyki i system rekrutacji

  1. Zostaje zachowany system  przyjmowania na Uczelnię
  2. Zostaje zachowana odrębność  Studium Podstawowego,  które trwa dwa lata, z preorientacja kierunkową na semestrze VI (undergraduate studies)
  3. Studium Dyplomowe obejmuje studentów od trzeciego roku studiów i jest podzielone na trzy części według kierunków powiązanych z trzema powołanymi wydziałami – szkołami. Wyróżnia się:
  4. roczne kierunkowe i specjalistyczne studia licencjackie (Ist level graduate studies)
  5. dwuletnie ukierunkowane studia magisterskie (II level graduate studies)
  6. trzyletnie kierunkowe studia doktoranckie (III level graduale studies)
  1.  Organizacja Uczelni
  2.  Przedstawiona przez Rektora koncepcja pięciu wydziałów jest nie do przyjęcia:
  3. ze względów merytorycznych: nieaddytywność i nakładanie się pól wyróżnionych wydziałów, zwłaszcza sztuczne wydzielenie wydziału biznesu międzynarodowego;
  4. ze względów logistycznych, jako generująca chaos organizacyjny: przy rozczłonkowaniu obecnych  kolegiów i  istniejących kierunków studiów; przy rekrutacji; 
  5. zaproponowany podział generuje też dodatkowe koszty przez mnożenie bytów;
  6. zaproponowany podział nie jest kompatybilny z rozwiązaniami światowymi.

 

  1.  Struktura  optymalna organizacji dydaktyki

Logika merytoryczna dyktuje zmiany w organizacji SGH - przekształcenie jej w uczelnię trzy-wydziałową - uformowaną w trzy względnie samodzielne Szkoły  kierowane przez dziekanów w randze prorektora dla zapewnienia spójności  kierownictwa uczelni.

  1. Wydział  Ekonomii  (SGH Warsaw Graduate School of Economics), który skupiałby  katedry już istniejące przy pewnej ich komasacji według specjalności zaznaczonych wyżej w ramach kierunku ekonomia. Wydział ten kształciłby na makrokierunku ekonomia z wyżej wymienionymi specjalnościami – a przy obecnej nomenklaturze na kierunku:  ekonomia, finanse, MSG, MIEISI.  
  2. Wydział Polityki Publicznej (SGH Warsaw Graduate School of Public Policy), który skupiałby katedry już istniejące przy pewnej ich komasacji według specjalności zaznaczonych wyżej w ramach makrokierunku systemy polityczne i  polityka publiczna, a przy obecnej nomenklaturze na kierunkach stosunki międzynarodowe, europeistyka, gospodarka przestrzenna,  polityka społeczna, ekonomiczna analiza prawa.
  1. Wydział Zarządzania Działalnością Gospodarczą (SGH Warsaw Graduate School of Business Administration), który skupiałby katedry już istniejące, przy pewnej ich komasacji według specjalności zaznaczonych wyżej w ramach kierunku zarządzanie. Według obecnej nomenklatury kształciłby na kierunkach: administracja, finanse i rachunkowość, turystyka i rekreacja, zarządzanie (strategiczne, operacyjne, marketingowe) , „international business”, gospodarka przestrzenna.

 

  1. Cechy organizacji
  2. Szkoły posiadają samodzielność naukową i samodzielność w zakresie współpracy międzynarodowej. Kierowane są przez prodziekanów ds. nauki i do współpracy międzynarodowej (możliwe jest łączenie tych funkcji w jedną). Posiadają swoich prodziekanów ds. dydaktyki (możliwe łączenie z funkcją dziekana).  
  3. Pozostają funkcjonujące instytuty naukowo-badawcze.
  4. Ulega wzmocnieniu rola katedr, jako rzeczywistych ośrodków kreacji produktu dydaktycznego i twórczości naukowej.

VI. Struktura władz SGH
Szczebel   centralny:
rektor,
prorektor ds. rozwoju i organizacji,
trzej prorektorzy - dziekani szkół.

Szczebel szkół:
dziekan – prorektor,
prodziekani ds. nauki i współpracy międzynarodowej,
prodziekani ds. dydaktyki i programów kształcenia,
dyrektorzy instytutów,
kierownicy katedr,
kierownicy zakładów.

Włączenie dziekanów szkół do władz centralnych w randze prorektorów jest niezbędne dla zapewnienia integralności SGH i spójności oraz koordynacji działań poszczególnych  szkół z pożytkiem dla Uczelni jako całości, przy znacznej - z założenia - samodzielności naukowej i finansowej szkół. 

 

  1. Dodatek

Komentarz o  merytorycznej podstawie wspólnego dla wszystkich kierunków programu nauczania  ekonomii
SGH dopracowała się dobrej wspólnej bazy programowej dla pierwszych semestrów studiów. Baza ta wymaga drobnych uzupełnień, reorganizacji niektórych przedmiotów. „Tezowo”  można wskazać na
- potrzebę świadomości istnienia dwóch grup kierunków w SGH - tzn. ekonomiczne i „nieekonomiczne” (administracja, turystyka i rekreacja, stosunki międzynarodowe, a może i gospodarka przestrzenna, a w niedalekiej przyszłości, miejmy nadzieję, prawo), z czego widać: 
- potrzebę wprowadzenia - jako przedmiotu obowiązującego wszystkich - filozofii, z tymi jej  gałęziami jak teoria poznania i antropologia, bez których z jednej strony nie ma podstaw  intelektualnych do odróżniania istoty od formy, z czego wynika potem cały szereg bzdur interpretacyjnych i zarzutów kierowanych pod adresem teorii ekonomi i modelowania ekonomicznego (nazwisk kolegów z SGH nie wymieniam, ale ostatnio coś podobno opublikowali), tudzież trudności z odróżnianiem modelowania ekonometrycznego od ekonomicznego, a z drugiej - rodzą się trudności z właściwym pojmowaniem koncepcji użyteczności, bez optymalizacji której nie może się chyba obejść nie tylko „czysto ekonomiczna” koncepcja równowagi ogólnej, ale i polityczne koncepcje systemów gospodarczych w ogóle, a systemów pobudzania w zarządzaniu różnorodnością zasobów  ludzkich w szczególności,
- potrzebę wprowadzenia - jako przedmiotu obowiązującego wszystkich „podstawy podejmowania decyzji - teoria gier”.Usytuowanie przedmiotu „podstawy teorii gier” albo „teoria gier” w obecnym programie SGH dowodzi jedynie, że układający go nie mają przekonania, że przedmiot ten leży u podstaw myślenia i analizy wyborów i zachowań  politycznych, którymi zajmują się politolodzy, zachowań społecznych, którymi zajmują się socjolodzy i ekonomicznych - od wyborów konsumenta do wyborów strategii firmy, 
- potrzebę odpowiedniego dopasowania sekwencji wykładu z teorii ekonomii (i zdaje się, że jest w obecnym programie właśnie odpowiednio dopasowany), 
- na poziomie magisterskim widać potrzebę innego usytuowania przedmiotu „teoria kapitału ludzkiego”. Jego obecne uplasowanie jest w sposób oczywisty błędne i dowodzi, że budujący program nie mają świadomości, że dla wielu specjalności przedmiot ten stanowi „prerekwizyt”.     

 

dr hab. S. Ryszard Domański, prof. SGH,
przewodniczący  KZ NSZZ „Solidarność” SGH
Kolegium Zarządzania i Finansów
Katedra Polityki Pieniężnej d. Teorii Kapitału

Warszawa 21  marca 2011